Wat doe je tegen FOBO – de angst om overbodig te worden?

FOBO – “Fear Of Becoming Obsolete”, oftewel de angst om overbodig te worden in het AI-tijdperk. Veel managementondersteuners vragen zich af of er nog wel genoeg werk overblijft voor hen. Innovatie-expert en AVK coach Marianne Smits bespreekt hoe je FOBO in de kiem kunt smoren en je eigen rol opnieuw uit kunt vinden in dit interview met Management Support Magazine.

Verschenen in Management Support Magazine in december 2025.

Download pdf

Wat doe je tegen de angst om overbodig te worden?

Volgens de Al Barometer 2025 van EY Nederland maakt 42 procent van de Nederlandse werknemers zich zorgen over mogelijk banenverlies door kunstmatige intelligentie (Al). Dat gevoel om overbodig te worden, ofwel FOBO (‘ Fear of Becoming Obsolete’), leeft extra sterk bij functies waarin veel routinetaken zijn geautomatiseerd. zoals planning, verslaglegging of dataverwerking. Functies zoals de managementondersteuner.

Technostress

Toch is de echte bron van FOBO vaak niet de technologie zelf. maar de onzekerheid over de eigen rol Ben ik nog wel van nut als systemen mijn taken overnemen? Die vraag raakt aan identiteit, vakmanschap en toekomstvertrouwen.
FOBO gaat vaak samen met zogeheten ’technostress: Dit is de stress die ontstaat doordat je voortdurend met nieuwe systemen moet leren omgaan. bang bent om fouten te maken of het tempo niet kunt bijbenen. Trainer en innovatiecoach Marianne Smits heeft tijdens trainingen altijd wel iemand die er openlijk voor uitkomt bang te zijn dat Al een deel van het werk gaat overnemen.

“Ik geef dan altijd aan dat het in mijn optiek anders ligt dan vaak geroepen wordt” vertelt ze. ‘AI gaat jouw werk niet overnemen. We spraken met Marianne uitgebreid over FOBO en wat we er tegen kunnen doen.

Kan iemand met technostress AI niet beter links laten liggen?

“Allereerst is het onvermijdelijk dat je kennis op moet doen over Al. Dat is echt superbelangrijk. Als je dat nou tussen nu, en ik zal maar zeggen, een half jaar niet gebruikt dan loop je gewoon echt gigantisch achter. Het enige waarvoor je moet opletten is dat er iemand komt die veel beter gebruikmaakt van Al en jouw plek zou kunnen overnemen.”

“Kijk, als vroeger iemand zei tegen mij zei: ‘Ik ben supergoed in Excel: dan zeg ik nu ‘dat is eigenlijk niet meer je onderscheidend vermogen, hè?’. Maar als je achterloopt in het gebruik van Al dan kan het dus zijn dat er iemand anders in jouw team komt die daar wel veel gebruik van maakt en alles veel sneller en makkelijker d0et.”

Wat is met de snelle opkomst van AI dan wel het blijvende onderscheidende vermogen van ondersteuners?

“Een managementassistant combineert veertien verschillende taken in één functie en dat maakt je gewoon minder kwetsbaar. Je moet heel nadrukkelijk stilstaan waar jouw toegevoegde waarde ligt boven digitale tools en boven wat je met Al kan doen. En dat zit hem vooral in menselijke skills.”

Welke menselijke skills zijn belangrijk?

“Creatief denken is cruciaal, want dat is iets wat Al nog niet kan. En flexibiliteit en aanpassingsvermogen, omdat tools zoals Al misschien wel wekelijks of anders maandelijks nieuwe mogelijkheden met zich meebrengen. Blijf nieuwsgierig en verdiep je voortdurend in nieuwe ontwikkelingen. Ook zijn persoonlijk leiderschap en analytisch en strategisch meedenken van groot belang. Denk niet in details, maar vraag je af wat zou mijn manager nu willen weten
om een goede beslissing te nemen. Je zult dus je leven lang moeten blijven leren om er maar eens een gouwe ouwe in te gooien.”

Nu is juist bij FOBO het probleem dat mensen zich overweldigd voelen door alle nieuwe technologie. Wat zijn de eerste stappen om AI te integreren in het dagelijkse werk?

“Mijn tip zou zijn: op het moment dat je iets aan Google vraagt, doe dat dan ook eens in exact dezelfde bewoordingen aan Copilot of ChatGPT. Bij de traditionele manier van antwoorden van Google moet je nog steeds al die sites nalopen om uiteindelijk de informatie – die het meest van toepassing is – te verzamelen, terwijl je bij Al altijd al een heel toegesneden antwoord krijgt. Daarbij is het natuurlijk van belang dat je goed kunt prompten, maar dat hoef je niet onmiddellijk perfect te kunnen. Je kunt het stapsgewijs opbouwen en gewoon doorvragen totdat je een bevredigend antwoord hebt. En mijn aanvullende tip is dan om achteraf goed te onderzoeken welke stappen je hebt genomen om het juiste antwoord te krijgen. Hoe had ik dat in één keer kunnen doen? Zo leer je jezelf heel snel op een goede manier prompts in te voeren.”

Toch zijn er ondersteuners met FOBO die ernstig twijfelen aan hun waarde en identiteit. Wat zeg je daartegen?

“Er kwam eens een managementassistant naar een training en die zei – ik vind het naar dat uit te spreken – dat ze zich ‘het afvalputje van de organisatie voelde. Die opmerking raakte me diep. Want het laat zien hoe onzeker technologische verandering mensen kan maken. Op basis van de tips die ik haar gaf, heeft ze 360 graden feedback gedaan met de mensen met wie ze samenwerkt. En dat heeft haar positief verrast. Zozeer zelfs dat ze bij de
volgende trainingsdag tegen me zei: ‘Ik heb helemaal niets veranderd in mijn functie, geen enkele taak afgestoten of er iets bijgenomen, geen relaties verbreed of verdiept, maar alleen maar gekeken naar de antwoorden die ik heb
gekregen. En daardoor is het voor mij duidelijk geworden dat ik een onmisbare schakel binnen het team ben en dat mijn teamgenoten hun doelen niet kunnen behalen als ik mijn werk niet goed doe…”

Aanpassen aan verandering

FOBO hoeft dus geen teken van zwakte te zijn want het is ook een signaal dat je je aan het aanpassen bent aan een veranderende wereld. Door de opkomst van AI ben je niet meer uren bezig met het uitwerken van notulen, maar
houd je tijd over voor andere wezenlijke zaken. Volgens Marianne kan je bijvoorbeeld met die tijd droge verslagen van vergaderingen of andere teksten verrijken met infographics of andere visuele vormen, zodat ze beter gelezen worden.

Of mentor worden voor nieuwe mensen in de organisatie. En de ruimte en tijd nemen voor het eerder genoemde creatieve denken of het strategisch meedenken. Je hoeft dus niet bang te zijn om overbodig te worden: wie nieuwsgierig blijft en zijn mensleijkheid inzet, blijft onmisbaar. ook in een wereld vol AI.