Digitaal vakmanschap bij de overheid: van ambitie naar dagelijkse praktijk

Je kunt als overheid geweldige digitale ambities hebben, maar ze landen pas echt als ambtenaren (en hun werkomgeving) klaar zijn voor die werkelijkheid. Daarom staat digitaal vakmanschap expliciet als prioriteit in de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS). De kernboodschap is helder: de overheid kan haar digitale ambities alleen waarmaken als er voldoende digitaliseringskennis en -kunde is, met de juiste mensen op de juiste plek, én een moderne werkomgeving die productiviteit en betere dienstverlening ondersteunt.

Bij AVK kijken we daar met een herkenbare bril naar. Onze missie is werkend Nederland digitaal vitaal maken door professionals te helpen slimmer samen te werken en grip te krijgen op digitale transformatie. In de overheid betekent dat: digitaal vakmanschap zo organiseren dat het niet bij beleid blijft, maar zichtbaar wordt in gedrag, samenwerking en resultaat.

Wat is digitaal vakmanschap?

In de NDS wordt digitaal vakmanschap gekoppeld aan twee dingen:

1. Permanente ontwikkeling van digitaliseringskennis en -kunde (voor alle ambtenaren, inclusief specialisten)
2. Een moderne digitale werkomgeving waarmee de ambtenaar effectief kan werken, wat bijdraagt aan betere dienstverlening

Het gaat dus niet alleen om “een training volgen”. Het gaat om vakmanschap: weten wat je doet, waarom je het doet, en het consistent goed doen, ook als tooling, regelgeving en risico’s veranderen.

Waarom is digitaal vakmanschap juist nú urgent?

De NDS benoemt belemmeringen die je waarschijnlijk herkent: geen gezamenlijke visie op benodigde vaardigheden, onvoldoende inzicht in ICT-profielen, weinig startersplekken, versnipperde leer- en werkomgevingen, en beperkte overheidsbrede samenwerking. De urgentie zit in de combinatie van snelheid, impact en afhankelijkheid. Digitale middelen zijn niet langer ondersteunend—ze vormen de kern van hoe werk wordt uitgevoerd. Zonder digitaal vakmanschap verlies je grip op kwaliteit, veiligheid en besluitvorming. Gelukkig is er wel beweging: er wordt gewerkt aan overheidsbrede afspraken en instrumenten (o.a. het Kwaliteitsraamwerk Informatievoorziening – KWIV), maar ook de VNG en organisaties zoals Dimpact staan niet stil.

AVK als spiegel: zo maak je digitaal vakmanschap wél werkend

Bij AVK zien we één patroon telkens terug: losse initiatieven leveren zelden blijvende verandering op. Wat wél werkt is een holistische aanpak waarbij je niet alleen skills ontwikkelt, maar ook samenwerking, werkafspraken, leiderschap en cultuur meeneemt. Bij AVK noemen we dat Digitaal Vitaal® worden én blijven. Onze positionering draait om precies dat: geen “knoppen-trainingen en tools-tips”, maar gedragsverandering en blijvende verbetering, zodat mensen slimmer, veiliger en met meer plezier werken. Vertaal je dat naar de overheid, dan kom je uit op een aanpak in vier stappen die aansluit op de NDS-doelen.

Een aanpak die werkt: 4 stappen naar digitaal vakmanschap

1) Maak het concreet: wat is “goed digitaal werk” in jouw organisatie?

Start met een gezamenlijke definitie van digitaal vakmanschap, passend bij jouw domein (beleid, uitvoering, toezicht, dienstverlening). Denk aan:

• Informatievaardig werken (vinden, delen, versiebeheer, archiveren)
• Veilig werken (BIO2/NIS2/AVG-bewust handelen, incident-hygiëne)
• Datagedreven werken (basis datageletterdheid)
• AI-vaardig werken (AI-geletterdheid, verantwoord toepassen, risico’s herkennen)
• AI-leiderschap (de impact van AI op het werk, persoonlijk leiderschap, het functiehuis en de toekomst van de overheid)

Dit sluit direct aan op NDS: eerst een gezamenlijke visie op veranderingen en benodigde competenties.

2) Bouw je “vakmanschapsladder”: van basis naar rolgericht

De NDS stuurt op digitalisering: welke kennis wil je zelf in huis, welke haal je uit de markt? Maak dit praktisch met een ladder:

• Basis (voor iedereen): moderne werkomgeving, AI-geletterdheid
• Rolgericht: leidinggevenden, projectleiders, HR, communicatie, privacy, inkoop, functioneel beheer
• Specialistisch: data/IV, security, architectuur, product owners

En koppel dit aan leerpaden die passen bij jouw organisatie en zoek verbinding met landelijke initiatieven.

3) Maak het sociaal: werk met interne digi-coaches (DHV’ers) en communities

Digitaal vakmanschap groeit sneller als je interne ambassadeurs opleidt en activeert (digicoaches, key users, superusers, Digitale Hulpverleners). In AVK-trajecten zien we dat dit de borging enorm versterkt.
Combineer dit met:

• Maandelijkse oefencases (“dit ging mis, wat doe je nu?”)
• Spreekuren / meeloopsessies
• Communities per vakgebied (bijv. beleid, uitvoering, klantcontact)

4) Borg het in het werk: afspraken, routines en meten

Digitaal vakmanschap wordt pas “vakmanschap” als het terugkomt in:

• Communicatie: digitaal vakmanschap verdient excellente interne communicatie. Communiceer met collega’s wat digitaal vakmanschap is, waar de organisatie aan werkt en wat je te bieden hebt en wat je verwacht van medewerkers.
• Werkafspraken: als AVK noemen we dit Digitale Etiquette, hoe delen we, waar slaan we op, wie beslist, wat is ‘done’, hoe communiceren we, hoe gaan we om met werk-privé etc.
• Routines: onboarding, periodieke refresh, oefenen, incident-lessons learned
• Meten niet alleen certificaten, maar ook kennis, gedrag en effect: minder herstelwerk, sneller vinden, minder datarisico’s

Dit is ook precies waarom AVK inzet op een complete oplossing inclusief analyse, uitvoering en borging in plaats van losse trainingen.

Moderne werkomgeving: de stille versneller (of blokkade)

NDS koppelt digitaal vakmanschap expliciet aan een moderne digitale werkomgeving. Dat betekent: als je werkomgeving rommelig, onveilig of versnipperd is, dan kun je trainen tot je een ons weegt, mensen vallen terug in hun oude gewoontes.

Pak dit parallel op met het vakmanschapsprogramma:

• Governance op M365 / samenwerking (structuur, eigenaarschap, levenscyclus)
• Veilige standaardinstellingen
• Helder service- en supportmodel
• “Één manier van werken” waar dat kan, ruimte voor maatwerk waar nodig

Tot slot: digitaal vakmanschap is een continu programma, geen project

De overheid versnelt als “1 overheid” op visie, competenties, KWIV, pools en samenwerking tussen diverse overheden. Dat is top-down nodig. Maar jouw impact zit vooral bottom-up: hoe jij het organiseert in jouw organisatie, team en dagelijkse praktijk.

Wil je dat digitaal vakmanschap niet alleen een NDS-prioriteit blijft? Neem gerust contact op, samen maken we de Nederlandse overheid digitaal vitaal!

Bouke van Kleef
AVK Innovatiecoach

Neem contact op

Hoe digitaal vitaal is jouw organisatie?
Start met de Digitaal Vitaal® Checklist!